भोटेकोशी बाढीको वैज्ञानिक कारण, जलवायु परिवर्तन, असर र नेपालको भूमिका
जलवायु परिवर्तनको सम्बन्ध
यो विपद्को प्रत्यक्ष कारणलाई केवल जलवायु परिवर्तन भन्न मिल्दैन। तर बढ्दो तापक्रमले हिमनदी, जमेको भूभाग र उच्च हिमाली चट्टानको स्थिरता कमजोर बनाउन सक्छ। ICIMOD को २०२६
मूल्याङ्कनअनुसार हिन्दुकुश हिमालयका हिमनदीले सन् १९९०–२०२० बीच करिब १२%
क्षेत्रफल गुमाएका छन्, र सन् २००० पछि बरफ क्षयको दर दोब्बर भएको छ। पर्माफ्रोस्ट पग्लिँदै जाँदा
हिमाली संरचना कमजोर बन्दैछ, जसले यस्ता घटनाको जोखिम बढाउँछ। नेपालका २,०७० हिमतालमध्ये २१
वटा 'अत्यन्त जोखिमयुक्त' अवस्थामा छन्।
त्यसैले जलवायु परिवर्तनलाई बाढीको एउटै कारण होइन, तर भविष्यका यस्ता
घटनाको जोखिमको पृष्ठभूमि परिवर्तन गर्ने शक्तिका रूपमा बुझ्नुपर्छ।
हाम्रो सबैभन्दा ठूलो कमजोरी: हामी नदीलाई मात्र
हेर्छौँ, जलाधारलाई होइन
विनाशको प्रभाव
बाढी र लेदोको प्रवाहले तिमुरे, रसुवागढी, भोटेकोशी–त्रिशूली करिडोरका बस्ती, सडक, पुल र जलविद्युत् पूर्वाधारमा व्यापक क्षति पुर्यायो।क्षतिको तथ्यांक चिन्ताजनक छ : १,३५५ जनाको मृत्यु, ४,९९६ बेपत्ता, १३,३९६ उद्धार, ६,६७२ घाइते। १२
जलविद्युत् आयोजना (करिब ४५० मेगावाट क्षमता) नष्ट वा क्षतिग्रस्त भएका छन्।
पुनर्निर्माणमा ४००–७०० अर्ब रुपैयाँ खर्च हुने अनुमान रहेको छ |
अब नेपालको भूमिका के?
नेपालले यस्ता विपद्लाई केवल राहत र उद्धारको दृष्टिले होइन, पूर्वतयारी र जोखिम न्यूनीकरणको दृष्टिले हेर्न आवश्यक छ। उच्च हिमाली क्षेत्रमा उपग्रह निगरानी, हिमनदी तथा पहिरोको नियमित अनुगमन, नदीको वास्तविक–समय मापन, बहु–जोखिम पूर्वसूचना प्रणाली र सीमापार सूचना आदानप्रदानलाई बलियो बनाउनुपर्छ।
त्यससँगै जलविद्युत्, सडक र बस्ती निर्माण गर्दा हिमाली जोखिम नक्साङ्कनलाई अनिवार्य आधार बनाउनुपर्छ। नेपालले विश्वव्यापी रूपमा आफ्नो न्यून हरितगृह ग्यास उत्सर्जनका बाबजुद जलवायुजन्य क्षतिको ठूलो भार व्यहोर्दै आएको विषयलाई अन्तर्राष्ट्रिय जलवायु वित्त र ‘loss and damage’ को बहसमा अझ प्रभावकारी रूपमा उठाउनुपर्ने आवश्यकता छ।
भोटेकोशी विपद्को मुख्य पाठ स्पष्ट छ—हिमालयमा बाढीको जोखिम नदीमा मात्र होइन, त्यसको धेरै माथि हिमनदी, चट्टान र जमेको भूभागमा सुरु हुन्छ।
Comments
Post a Comment